Corona Virüs'ün Tüm Dünya'daki ve Türkiye'deki Çalışma Ortamlarına Etkisi

Haber JLL Türkiye / Mahir Mermer, Kıdemli Direktör

Corona Virüs'ün Tüm Dünya'daki ve Türkiye'deki Çalışma Ortamlarına Etkisi
13.08.2020

Çalışma Ortamları ve Ofis Binalarına Etkisi

 

Corona Virüs’ün etkisiyle bundan sonra çalışma ortamlarının ve ofislerin başka bir noktaya everileceği kesin gibi durmakta.

İnsanların her türlü ortamda şu an için sosyal mesafeyi koruma çabası çalışma ortamlarını hali hazırda etkilemiş durumda. 

Zaten hali hazırda bazı şirketlerin haftanın bir günü evden yada uzaktan çalışma uygulamasına geçmişti. Özellikle virüs ’ün çalışma ortamlarındaki insanları da etkileyeceğini düşünerek bu süreçte şirketler çalışanlarını korumak için evden ve uzaktan çalışma yöntemlerini gündeme alacaklardır. Özellikle virüs etkisinin ilk zamanlarında şirketler 1 – 4 hafta boyunca tüm çalışanlarını uzaktan ya da evden çalışmaya zorunlu kılabilirler.

 

 

Virüs Etkisi Olarak Evden Çalışma

 

Türkiye’de henüz yeni yeni kullanıma başlayan uzaktan toplantılar ya da evden çalışma gibi yöntemler hızlıca gelişecektir. 5 yıl sonrası için ön gördüğümüz hologram ile görüntülü toplantı ve görüşme gibi uygulamaların hayata geçme süresi daha erkene çekilecek gibi duruyor. 

Bu tip uygulamalara karşı daha ilgisiz olan geleneksel şirketlerin de önümüzdeki günlerde daha etkili adımlar atacağını ön görmekteyiz.

Artık yurtdışından gelen misafirlerin çoğu toplantısını online sistemler ile gerçekleştireceğini ön görürsek özellikle Y kuşağı öncesi yöneticilerin bu ortamlara adapte olması son derece önem arz edecektir. Hali hazırda gençlerin zaten hayatlarını sosyal medyada yaşıyor olmaları genç çalışanların bu yeni çalışma koşullarına hazır olduğunu göstermekte.

 

Peki bu durumda ofisler boş mu kalacak sorusu insanların akıllarına gelecektir. Şirketler önceliklerini bu tip kriz ortamlarından çalışma hayatının devam etmesini sağlayacak sistemlere yöneldiğini göreceğiz. Ancak İnsan oğlu sosyal varlık olduğu sürece beraber çalışmak isteyecektir. Özellikle evden çalışma süresinin bu dönemde uzaması insanların çalışma verimini bir süre sonra olumsuz etkileyecek ve çoğu eski ortamlarına dönmek isteyecektir.

 

Burada asıl dikkat edilmesi gereken konu he şeyin eskisi gibi devam edip etmeyeceğidir.

 

Çalışma ortamları: Sıkışık düzenden sosyal alanın korunduğu bir sisteme dönüşebilir. Örnek vermek 300 kişilik bir şirketin 200 kişi içim ofiste çalışma ortamı yaratması ve sadece 100 kişinin aynı anda çalışmasına izin verilmesi gibi. Birbiri ile iletişimi olan departmanlar aynı anda çalışması ya da uzaktan çalışması gündeme gelebilir.

 

Toplantılar: Artık saatler süren trafik ya da uçak yolculuğu olmadan anlık olarak hologram gibi sistemlerle gerçekten toplantı odasında kalabalık bir ekiple toplantı yapılıyormuş gibi bir sistemin 1-2 yıl içinde hızlıca yayılacağını ön görebiliriz.

 

Sözleşme imzaları ile bir araya gelmek yerine dijital imza daha da hız kazanacak. 

 

Yapay Zeka: Şirketler bu tip olumsuzluklardan etkilenmemek adına bazı iş kollarını otopasyon sistemine bağlayacaklardır. Özellikle gelişen yapay zeka ve robotlar bazı işlerde insanların yerini eskisine göre daha çok alacaktır.

 

Paylaşımlı Ofisler: Son dönemde popülerliği artan bu sistem için bir süre zorluk çekeceği kesin ancak bundan sonraki süreçte paylaşımlı ofisten çok hazır ofis dediğimiz sistemin daha da güçleneceği ön görülebilir. Maalesef orta ve kısa vadede paylaşımlı ofislere talep azalacak ancak hazır ofislere talep daha da artacaktır.

 

Ofis Binaları: Yüz tanıma sistemlerinden, ateş ölçerlere, temizlik sisteminden insanların bir arada bulunduğu çoğu ortam yeniden şekillenecektir. Artık akıllı binalardan daha çok ortam ve koşullara göre çözüm üreten yapay zekaya sahip binaları göreceğiz. El değmeden drone ile gelen kargolar önem arz edecek.

 

Ancak 5G iletişim altyapısının hali hazırda Türkiye’de kullanılmıyor olması uzaktan çalışma gibi konuları ülkemizde şimdilik sadece evden çalışma olarak karşımıza çıkacaktır. 5G’ye geçiş ile birlikte arabada, sokakta hatta sahilde güneşlenirken bile ofisteymiş gibi her türlü cihazı kullanacak ve aynı verimi almaya başlayacağız.

 

Her koşulda insan sosyal varlık olduğu sürece beraber çalışmak isteyecektir. Uzaktan çalışma yalnız çalışma değil uzaktan beraber çalışmaya dönecektir. İnsanlar beraber olmadığı sürece yaratıcılıklarını ve iş performanslarını kaybetmeye başlaması konusu özellikle 2 haftayı aşan evden çalışma süreleri ile daha iyi anlaşılacaktır. Önemli olan her koşulda işlerin devam etmesini sağlayan sistemlerin kurulması olacaktır.

 

 

Türkiye Ofis Sektörüne Etkisi

 

2020 yılı başında hızlı bir büyüme göstergesine sahip olan ofis piyasasında özellikle yabancı şirketlerin önlerini önümüzdeki süreçte tam görememeleri nedeniyle büyüme ihtiyaçlarını ertelemek yerine biraz daha yavaşlatarak gündeme almaya başlayacaklar. Çoğu yabancı şirketin yatırım kararları yada taşınma kararları globalden verilmesi ve bu yöneticilerin Türkiye’ye seyahatleri ile bu arayışlarının sonuçlandırılmaktadır. Ancak Corona virüsü nedeniyle seyahat kısıtlamaları şirketlerin bu kararlarını almaktaki süreçlerinin uzayacağını düşünmekteyiz. Buna ek olarak virüs ‘ün etkisi tüm dünya ekonomisi etkilediği için öncelikleri daha büyük operasyonların yürütüldüğü ülkeler olacaktır.

 

Her koşulda 2020 yılında ofise olan talebin azalmasa bile karar verme süreçlerinin uzayacağını düşünmekteyiz. Yatırımcılar açısından ise gelişmiş piyasalardaki dalgalanma Türkiye’deki yatırım kararını bir süre erteleme olarak karşımıza çıkabilir.

 

Şirketlerin henüz ne kadar hasar aldıklarını belirleyememiş olmaları taşınma kararlarını ertelemelerine bu da ertelenmiş talebin oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle 2021 yılında bu ertelenmiş talebin yeni ofis tasarım ve dizaynı ile birleşerek karşımıza çıkacağını ön görmekteyiz.

 

Ayrıca pandemi sonrası şirketlerin taleplerinde de bir değişim ön görülmektedir. Yüksek katlı binalar yerine daha az katlı, sosyal alanları olan, açılır pencere ile temiz hava sağlayan ofislerin daha çok gündemde olacağını ve büyük genel merkezler yerine daha küçük ve başka bölgelerde bulunan uydu ofisler daha çok önem arz edecektir.

 

Homeoffice ise uzaktan çalışma olacaktır. Şirket çalışanlarının önümüzdeki süreçte %35 - %40’nın uzaktan çalışacağı düşünülmektedir. Bu durum bazen evden bazen de uydu ofislerden çalışma olarak karşımıza çıkacaktır. Merkez ofislerin ise tasarımı %60 – 70 sosyal alana dayalı, daha çok yaratıcılık ve şirkete bağlılığı arttıracak başka bir yaşam alanına dönüşmesi muhtemel olacaktır. Yani bir yandan merkez çalışan sayısı azalırken yerleşimde m2 başına kişi sayısı azaltılacaktır. 

 

Ayrıca son dönemde yaşanan ekonomik sıkıntılardan teknoloji, sosyal medya şirketleri, e-ticaret ve oyun şirketleri güçlenerek çıktıkları için bu sektörlerden yeni ofis talepleri gelecektir.

 

 

Mahir Mermer

Kıdemli Direktör, Ofis Kiralama ve Kiracı Temsilciliği Departmanı

JLL Türkiye